środa, 8 stycznia 2014

GŁÓWNI TWÓRCY DRAMATU ANTYCZNEGO


Ajschylos
Żył w latach 525-456 p.n.e. W swojej twórczości skupiał się na przedstawianiu świata, w którym spotykają się ze sobą racje ludzi i bogów. Do czasów obecnych zachowało się siedem jego tragedii. Najbardziej znane z nich to: Persowie, Prometeusz w okowach oraz Oresteja (trylogia, w skład której wchodzą sztuki: Agamemnon, Ofiarnice, Eumenidy). Wprowadził na scenę drugiego aktora (do tej pory występował tylko jeden).
Sofokles
Żył w latach około 496-406 p.n.e. Prawdopodobnie łącznie napisał ich sto dwadzieścia trzy. Zachowane to: Ajas, Antygona, Król Edyp, Elektra, Kobiety z Trachinki, Filoktet, Edyp w Kolonie. Wprowadził do dramatu greckiego ulepszenia. Pisał sztuki pojedyncze. Ograniczył rolę chóru, jednocześnie zwiększając jego liczebność. Występowało u niego trzech aktorów (wcześniej było ich dwóch). Jemu przypisuje się wprowadzenie dekoracji scenicznych. Wprowadził na scenę trzeciego aktora.
Eurypides
Żył w latach około 485–406 p.n.e. W swojej twórczości skupiał się na tym, aby przedstawić, że dwie największe siły rządzące światem to przypadek i ludzka namiętność. Do czasów obecnych zachowało się siedemnaście tragedii Eurypidesa. Najsłynniejsze z nich to: Andromacha, Trojanki czy Ifigenia w Aulidzie.

TEATR ANTYCZNY

Teatr antyczny narodził się w antycznej Grecji. Dwa razy do roku odbywały się Dionizje, czyli święto ku czci Dionizosa (boga urodzaju, narodzin, hucznej zabawy i wina). Wiosenne Wielkie Dionizje miały poważny charakter, odbywały się w niezwykłej chwili, bo w porze zrównania dnia z nocą. Jesienne Małe Dionizje to odpowiednik słowiańskich (i obchodzonych do dziś) dożynek. Wielkie Dionizje zapoczątkowały tragedię. Małe (odprawiane głównie na wsi) dały początek komedii. Na widowiskach gromadziły się tłumy. Niezamożnym obywatelom wypłacano kwoty, które umożliwiały im wstęp do teatru. Sądzono bowiem, że wszyscy członkowie polis powinni uczestniczyć w tym święcie.

JAK WYGLĄDAŁ TEATR?
W starożytnej Grecji spektakle teatralne odbywały się na dworze (pozwalał na to ciepły klimat). Środek teatru stanowiła orchestra, na której chór (najwyżej piętnaście osób) śpiewał i tańczył (a raczej wykonywał rytmiczne ruchy w takt swego śpiewu). Za orchestrą była scena zwana proskenion, na której grali aktorzy. Wejścia prowadzące do orchestry to  parodos. Widzowie zasiadali na ławach (początkowo drewnianych, później kamiennych) wznoszących się stopniowo w górę (wykorzystywano naturalne zbocza). Miejsca, z których oglądali przedstawienia, nazywano theatronem. Stąd pochodzi nazwa teatr.

AKTORZY
Na scenie występowali tylko mężczyźni. Kobiety tego przywileju nie posiadały. Zatem panowie musieli odgrywać także żeńskie role. Wkładali odpowiednie maski (tragiczne lub komiczne), które symbolizowały wiek, płeć, zawód, klasę społeczną i charakter danej postaci z wystawianego dramatu. Aktorzy ubrani byli najczęściej w długie i powiewne szaty (w komediach były to krótkie chitony). Jeśli aktor grał rolę władcy, jakiegoś członka jego rodziny, kapłana itp. to były one jaskrawe i bogate. Natomiast, gdy odgrywana postać pochodziła z niższych sfer (np. służący lub posłaniec), to wówczas aktor ubrany był w zwykłą odzież. Wszyscy chodzili na koturnach, czyli butach charakteryzujących się grubą korkową podeszwą, a ich głowy ozdobione były perukami.
Występować (przebywać na scenie) mogło jednocześnie dwóch lub trzech aktorów, ale nie więcej – scen zbiorowych nie było. Główne postacie są przedstawicielami rodów arystokratycznych, a imię głównego bohatera przeważnie pojawia się w tytule sztuki. Poza aktorami występował też chór. Składał się on z od kilku do kilkunastu śpiewaków. Jego zadaniem było komentowanie sytuacji, informowanie o zdarzeniach spoza sceny (takich, których na scenie nie można odegrać, na przykład oddalonych w czasie), ocenianie zachowań bohaterów, podsumowywanie zdarzeń czy głoszenie uniwersalnych prawd moralnych.

REKWIZYTY
W teatrze greckim stosowano rekwizyty. Często służyły one identyfikacji postaci (np.: kiedy pojawiała się postać z trójzębem od razu wiadomo było, że jest to bóg Posejdon). Podczas przedstawień używano również skomplikowanych maszyn. Jedną z nich był dźwig służący do pokazywania boskiej postaci w powietrzu (łac. deus ex machina). Istniały też urządzenia służące do wywoływaniu odgłosu i efektu wizualnego piorunu. Co ciekawe, w czasach współczesnych nieodłącznym atrybutem teatru jest kurtyna. Grecy natomiast kurtyny nie znali.

"Król Edyp" - plan wydarzeń

1. Król Lajos w wyroczni - przepowiednia – syn Lajosa zabije ojca.
2. Porzucenie małego Edypa - przekłucie mu kostek.
3. Odnalezienie dziecka przez pasterza i oddanie go bezdzietnemu królowi
4. Dorastanie w nieświadomości swej tożsamości.
5. Dziwne pogłoski – Edyp nieślubnym synem.
6. Edyp w wyroczni. 

7. Ucieczka z kraju.
8. Napotkanie podróżnego – Lajosa.
9. Kłótnia i morderstwo 

10. Napotkanie Sfinksa.
11. Dobre rozwiązanie zagadki.

12. Edyp bohaterem.
13. Małżeństwo z wdową po Laosie, Jokaście.
14. Szczęśliwa rodzina.
15 Zaraza w Tebach.
16. Poradzenie się wyroczni.
17. Poszukiwanie zabójcy Lajosa.
18. Straszna prawda
19. Samobójstwo Jokasty.
20. Wykłucie oczu Edypa.
21. Wypędzenie ślepego Edypa.